Con người là tiểu vũ trụ hòa đồng vào đại vũ trụ cùng thiên nhiên, tạo vật chung quanh. Cho nên người xưa thường mô phỏng “thần, hình” các loại động vật mà sáng lập ra các hệ thống quyền pháp riêng biệt cho môn phái mình.

Theo Võ sư Hà Túc Li- Trưởng môn Thiếu lâm Hòa Quan phái (tại Đà Nẵng), cuối đời Tống (Trung Quốc), đại sư chùa Thiếu Lâm là Bạch Ngọc Phong hệ thống hóa võ thuật đúc kết: Mọi người đều phải phát triển theo 5 phương diện sức mạnh theo cách thế phát triển toàn thân để hoàn thiện toàn thân. Năm phương diện đó là Lực, Cốt, Tinh, Khí và Thần. Thiếu Lâm Ngũ Hình Quyền được sáng tạo để giúp phát triển cả 5 phương diện sức mạnh kể trên. Trong đó Long quyền luyện thần, Hổ quyền luyện cốt, Báo quyền luyện lực, Xà quyền luyện khí, Hạc quyền luyện tinh.

Võ công Thiếu Lâm phát nguyên từ Phật giáo nên Rồng trở thành một ứng viên hoàn hảo biểu thị những nét đặc sắc của Ngũ Hình Quyền. Do mang tên của con vật thần bí này, Thiếu lâm Long Hình Quyền đã vượt quá thế giới thực tế dễ nhận biết của các công phu rèn ngoại lực và xâm nhập thế giới tinh thần của các năng lực nội tại, nhưng dù biểu thị cho nội lực, rồng vẫn đóng góp hữu ích cho việc rèn ngoại lực. Rồng vốn không có mặt trong thực tế nên nhiều kỹ thuật của rồng chỉ là biến dị những đặc trưng thuộc kỹ thuật của các con vật khác. Chẳng hạn, động tác Long Hình Quyền thường mềm mại và uốn vòng tương tự cử động của loài Rắn, dù không hoàn toàn giống.

Tuy nhiên, không hề có sự lẫn lộn giữa Long Hình Quyền và Xà Hình Quyền trong võ công Thiếu lâm. Dù cả hai giống loài rắn mối, nhưng rắn không có chân còn vuốt rồng tạo thành một yếu tố quan trọng trong cách thế chiến đấu của rồng. Trong khi Xà Hình Quyền gồm nhiều động tác mềm mại uốn khúc và tấn công bằng đầu ngón tay thì Long Hình Quyền được biểu hiện bởi các động tác mềm mại xoay vòng và kết thúc bằng một đòn cương mãnh đột ngột. Rắn chỉ vận dụng riêng Nhu lực còn rồng vận dụng một sức mạnh phối hợp cả Cương lẫn Nhu. Do con rồng có móng vuốt, gọi là Trảo, nên Long Hình Quyền có một kỹ thuật trảo thủ đôi khi có thể lẫn với cách sử dụng móng vuốt của Hổ. Tuy nhiên, vẫn có thể phân biệt Long Trảo với Hổ Trảo qua các đặc trưng là Long Trảo chủ về vồ chụp trong khi Hổ Trảo chủ về cào xé. Kỹ thuật Long Trảo không đánh từ trên xuống để xé toạc đối thủ mà mềm mại hơn, nhắm trước hết tới việc khóa hoặc lôi giựt.

Kỹ thuật tay căn bản biểu hiện Long Hình Quyền là Long Trảo. Nhưng không hẳn mọi động tác tay trong Long Hình Quyền đều thuộc về Trảo, mà vẫn có những đòn tấn công bằng ức bàn tay và nắm tay tức Chưởng và Quyền. Long Trảo chỉ là kỹ thuật tay thường được sử dụng nhất. Đặc điểm của kỹ thuật Long Trảo là giữ trảo thủ ở vị trí ngang bằng trù bị thuận lợi cho việc vồ chụp một bộ phận nào đó trên người đối thủ như tay, tai…

Võ sư Hà Túc Li- Trưởng môn thiếu lâm Hòa Quan phái (tại Đà nẵng) cho biết: Long Hình Quyền có những đòn Long trảo, Long quyền nổi tiếng như:

- Thần Long Triển Trảo : Trảo thủ nghiêng về một bên, di động trên đường nằm ngang, luôn nhắm vào sườn đối thủ. Khi tung đòn phát lực từ thắt lưng.

- Thần Long Nhập Hải : Chộp bằng cả hai trảo thủ, lôi cho đối thủ mất thăng bằng rồi đánh ngã.

- Kim Long Thí Trảo : Một trảo thủ chộp lấy tay đối thủ, chỏ của tay kia khóa cánh tay đối thủ và bẻ gãy.

- Thần Long Nhập Hải : Khởi đầu như một thế chộp bằng cả hai trảo thủ rồi dồn hết sức nặng lôi cho đối thủ mất thăng bằng và đả bại.

- Thanh Long Xuất Hải : Long trảo chộp đối thủ lôi tới, tay kia đấm xoáy.

- Kim Long Vọng Nhật : Đấm móc từ dưới lên phía trước, tay kia thủ trên đầu.

- Ô Long Bái Vĩ : Cú đấm xoáy ngược phát lực từ thắt lưng như rồng quất đuôi.

Kỹ thuật tấn công bằng Chưởng trong Long Hình Quyền gần giống Xà Hình Quyền, ngoại trừ điểm khác biệt là Long Hình Quyền dùng Trảo Công trong khi Xà Hình Quyền dùng Chỉ Công.

Ở Nhật Bản, hệ thống võ thuật Karatedo cũng mang kỹ thuật “long, hổ, xà, hạc, báo” như Trung Quốc, và được gọi là “Năm kiểu mẫu” hay “Năm hình thức thủ pháp”. Sức mạnh của Long Quyền biểu hiện qua việc kiểm soát hơi thở (Ibuki) khi diễn quyền Sanchin, những ngọn Long cước thể hiện một đòn đá đôi trước mặt đi kèm với một quả đấm cao song hành với động tác nhảy xoay người 360 độ.

Với dòng dõi “con Rồng, cháu Tiên”, nước Việt Nam ta có truyền thống võ thuật từ lâu đời. Vùng đất võ Bình Định nổi danh với câu ca: “Roi Thuận truyền. Quyền An Thái”. Phái võ An Thái – Bình Định thì có đủ bốn môn: Hổ Quyền, Long Quyền, Hầu Quyền và Xà Quyền. Trong đó, Hổ Quyền và Long Quyền thuộc Ngạnh công, được coi là nền tảng. Long Quyền được ứng với một con vật trong Đồ hình Bát Quái 8 con vật, gồm: Hổ, hạc, nhạn, gà, chim phụng, rắn, long, khỉ và mỗi con vật ứng với một quẻ, được thiết lập ở một hướng khác nhau. Cũng như võ thuật Trung Quốc, trong những bài quyền tinh hoa của Bình Định, Tây Sơn cũng có bài Ngũ cầm quyền (long, hổ, báo, xà, hạc). Nói tóm lại, võ cổ truyền Bình Định rất đa dạng và phong phú. Thủ pháp (bộ tay) của võ cổ truyền Bình Định là Ngũ hành pháp. Luyện tập bộ tay theo phép kim, mộc, thủy, hỏa, thổ; trong đó thủy là Cường long xuất hải (Con rồng bay nhanh mạnh ra biển, như luồng gió bay nhanh ra biển, ở thế tấn công). Tấn pháp là phương pháp luyện tập đôi chân và di chuyển theo hướng của nguyên lý bát quái. Bát quái tượng trưng cho tám quẻ, theo tám hướng và tám con vật; trong đó có bộ tấn Long tấn (tấn Rồng vàng).

Thế Hổ xuất ẩn Long thức (Võ sư Hà Túc Li trình diễn)

Hầu hết các bài quyền trong chương trình thống nhất của Liên đoàn Võ thuật Việt Nam đều mang hình tượng con Rồng như: bài Lão hổ thượng sơn có Long Quyền đả khứ, tả hữu đả diện và Tả thủ yểm tâm, Long Quyền đoạt nhãn; bài Ngọc trản quyền có Hồi phát địa hổ, Thanh long biên giang và Huỳnh long quyển địa, Ðồng tử dương thân; bài Hùng kê quyền có Thủ quan ngân kiếm tựa Thanh Long (Giữ cửa quan, lưỡi kiếm bạc tựa rồng xanh); bài Lão mai quyền có Triển giác long tất lực lôi oanh (Rồng giương sừng nỗ lực tấn công); bài Huỳnh long độc kiếm có Kiếm loan long ẩn vân phi…Võ thuật cổ truyền có Thập nhị tấn nằm trong Thượng bộ tấn, Trung bộ tấn, Hạ bộ tấn; trong đó Long tấn cùng với Hổ tấn, Miêu tấn, Mã tấn, Hạc tấn, Kê tấn thuộc Trung bộ tấn.

Các môn phái của võ thuật có rất nhiều bài quyền, đòn thế, binh khí mang tên Long – Rồng. Những thầy võ mang tên “Long” nổi danh như võ sư Mã Thành Long, võ sư Long Hổ Hội, võ sư Triệu Tử Long, võ sư Sa Vân Long Phạm Đình Trọng, võ sư Phi Long Thảo, võ sư Đỗ Phi Long, võ sư Hồ Tiên Long, võ sư Hồ Nam Long, võ sư Vĩnh Long …Long – Rồng cũng được đặt tên cho nhiều môn phái võ Việt Nam: Lưỡng Long võ phái, Thiếu Lâm Bằng Long Hải, Hòa Long võ đạo, Bạch Long Chiến Đạo, Bình Định Sa Long Cương, Long Hổ Không Hồng, Sơn Long quyền thuật, Thăng Long võ đạo, Thanh Long võ đạo, Thiếu Lâm Long Phi, Long Võ quán, Vũ Long Quyền.

Nhân dịp Xuân Nhâm Thìn, đôi dòng về võ Rồng (Long Quyền) cho thấy tầm ảnh hưởng của con vật huyền thoại này đến đời sống thường nhật của con người; không chỉ trong đời sống dân gian mà còn được các bậc danh võ đặt tên Long (Rồng) cho bài quyền, đòn thế, môn phái.

Đình Tăng ( Theo www.cpv.org.vn )